Imkers in Nederland hebben te maken met een beperkt maar concreet pakket aan verplichtingen: registratie van bijenkasten bij de NVWA, meldingsplicht bij verdenking van bepaalde bijenziekten, en — zodra honing wordt verkocht — registratie als levensmiddelenproducent met de bijbehorende hygiëne- en etiketteeringseisen. Dit artikel geeft een overzicht van de belangrijkste regelgeving voor Nederlandse imkers.
Registratieplicht bijenkasten
Alle imkers in Nederland zijn verplicht hun bijenkasten te registreren in het I&R-systeem (Identificatie & Registratie) van de NVWA. Dit geldt ook voor hobbyimkers met één kast. De registratie is gratis en verloopt via de website van de NVWA of via de imkersorganisaties.
De registratie heeft twee doelen: bij een uitbraak van een meldingsplichtige bijenziekte kan de NVWA snel bepalen welke kasten in een risicogebied staan, en imkers in de omgeving kunnen worden geïnformeerd. De locatie van de kasten wordt geregistreerd, niet de eigenaar zelf.
In België verloopt de registratie via Sanitrap (Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen, FAVV).
Meldingsplicht bijenziekten
Twee bijenziekten zijn in Nederland meldingsplichtig bij de NVWA:
- Amerikaans vuilbroed (AVB): veroorzaakt door Paenibacillus larvae. Bij bevestiging worden bijen en raten vernietigd; de kasten worden ontsmet. Er is geen toegelaten behandeling.
- Kleine bijenkastkever (Aethina tumida): nog niet wijd verspreid in Nederland maar meldingsplichtig bij verdenking.
Bij verdenking van een meldingsplichtige ziekte neemt de imker onmiddellijk contact op met de NVWA of de regionale bijengezondheidsautoriteit. Verder imkeren met het verdachte volk is niet toegestaan tot de ziekte is uitgesloten of bevestigd.
Meer over bijenziekten en preventie lees je in Gezondheid van het bijenvolk: varroamijt, ziektes en preventie.
Geneesmiddelen en varroabestrijding
Het gebruik van geneesmiddelen bij bijen is in de EU geregeld via Verordening (EU) 2019/6 (diergeneesmiddelenverordening). Voor varroabestrijding zijn in Nederland de volgende middelen toegelaten:
- Oxaalzuur (Oxuvar, Api-Bioxal) — toegestaan zonder recept voor imkers
- Mierenzuur (MAQS, Formic Pro) — toegestaan zonder recept
- Amitraz (Apivar) en fluvalinat (Apistan) — synthetische middelen, vereisen recept van een dierenarts in sommige landen; niet toegestaan in biologische imkerij
Antibiotica zijn verboden voor gebruik bij bijen in de EU. Bij Amerikaans vuilbroed bestaat geen toegelaten behandeling — vernietiging van het volk is de enige optie.
Honingverkoop: levensmiddelenregels
Zodra een imker honing verkoopt — ook incidenteel op een markt of aan buren — wordt hij levensmiddelenproducent en gelden aanvullende verplichtingen:
- Registratie bij de NVWA: als levensmiddelenbedrijf, ook voor kleine producenten. Gratis en verplicht.
- Hygiëneregels: de honingruimte (waar geslingerd en afgevuld wordt) moet voldoen aan Verordening (EG) 852/2004. Vereisten: afwasbare oppervlakken, geen toegang voor ongedierte, voldoende ventilatie, gescheiden van woonruimte.
- Etikettering: conform Verordening (EU) 1169/2011 en de EU-honingrichtlijn. Verplichte vermeldingen: productomschrijving, nettohoeveelheid, THT-datum, naam en adres producent, herkomstland.
- Traceerbaarheid: imkers moeten kunnen aantonen van welke volken de honing afkomstig is en wanneer ze zijn geoogst.
Biologische imkerij
Imkers die hun honing als biologisch willen verkopen moeten gecertificeerd zijn door een erkend controle-orgaan (in Nederland: Skal Biocontrole). De eisen zijn vastgelegd in EU-verordening 2018/848. Kernvereisten: biologisch beheerd drachtgebied binnen drie kilometer, geen synthetische geneesmiddelen, biologisch voer bij bijvoedering. Meer over biologische keurmerken lees je in Biologische honing en keurmerken.
Gemeentelijke regels
Er is geen landelijk verbod op het houden van bijen in Nederland. Gemeenten kunnen eigen regels stellen — over het aantal kasten, de afstand tot perceelgrenzen of het houden van bijen in stedelijk gebied. Controleer de lokale APV (Algemene Plaatselijke Verordening) of neem contact op met de gemeente voordat je kasten plaatst in een woonwijk.
Veelgestelde vragen
Ben ik verplicht mijn bijenkasten te registreren?
Ja. Alle imkers in Nederland zijn verplicht hun bijenkasten te registreren bij de NVWA, ongeacht het aantal kasten. De registratie is gratis en verloopt via nvwa.nl of via de imkerorganisaties. In België verloopt registratie via het FAVV (Sanitrap).
Wat gebeurt er als ik Amerikaans vuilbroed vaststel?
Amerikaans vuilbroed is meldingsplichtig. Bij verdenking neemt u onmiddellijk contact op met de NVWA. Bij bevestiging worden alle bijen en raten van het aangetaste volk vernietigd (verbrand); de kasten worden ontsmet. Er bestaat geen toegelaten behandeling. Naburige imkers in het gebied worden door de NVWA geïnformeerd.
Heb ik een dierenarts nodig voor varroabehandeling?
Voor de meest gangbare varroabestrijdingsmiddelen in Nederland — oxaalzuur en mierenzuur — is geen recept van een dierenarts nodig. Ze zijn vrij verkrijgbaar bij imkerbenodigdhedenhandels. Voor synthetische middelen zoals amitraz (Apivar) kan een recept vereist zijn, afhankelijk van de regelgeving in uw regio. Controleer de actuele situatie via de NVWA of uw imkervereniging.
Moet ik BTW afdragen over mijn honingverkoop?
Dat hangt af van uw omzet. In Nederland geldt de kleineondernemersregeling (KOR): imkers met een jaaromzet onder de 20.000 euro kunnen vrijstelling aanvragen van BTW-aangifte. Bij een hogere omzet bent u BTW-plichtig. Honing valt onder het lage BTW-tarief van 9%. Raadpleeg de Belastingdienst of een belastingadviseur voor uw specifieke situatie.
