Honing, bijenwas, propolis, bijenpollen en koninginnengelei worden elk op een andere manier ingezet als ingrediënt in cosmetische producten. Elk ingrediënt heeft een eigen samenstelling en fysisch-chemische eigenschappen die bepalen in welke productcategorieën het bruikbaar is. Cosmetische producten op basis van bijenproducten vallen in de EU onder Verordening (EG) 1223/2009; claims moeten voldoen aan de criteria van Verordening (EU) 655/2013.
Welke bijenproducten worden gebruikt in cosmetica?
Vijf bijenproducten worden regelmatig verwerkt in cosmetische formuleringen. Ze verschillen sterk in samenstelling, herkomst en functie als ingrediënt.
Bijenwas (Cera Alba / Cera Flava)
Bijenwas is het meest toegepaste bijenproduct in cosmetica. Bijen produceren was via klieren op hun achterlijf om de honingraat te bouwen. In cosmetica vervult bijenwas een fysische rol: het geeft producten structuur en vormt een dunne filmlaag op het huidoppervlak die verdamping van vocht vertraagt. Bijenwas is het basistextuurmiddel in lippenbalsems, lippenstiften, zalven en vaste producten. Het smeltpunt (62–65 °C) maakt het stabiel bij kamertemperatuur.
Meer over bijenwas als ingrediënt lees je in Bijenwas in verzorgingsproducten: ingrediënt en toepassing.
Honing (Mel)
Honing is hygroscopisch — het trekt vocht aan — en heeft een lage pH en lage wateractiviteit. In cosmetische formuleringen wordt honing gebruikt als humectant (vochtbindend ingrediënt) in maskers, crèmes en lippenbalsems. Ook honingextracten en honingpoeder worden toegepast, afhankelijk van het type formulering. De INCI-naam op ingrediëntenlijsten is Mel voor honing of Mel Extract voor extracten.
Meer over honing als cosmetisch ingrediënt lees je in Honing in verzorgingsproducten: ingrediënt en gebruik.
Propolis
Propolis is een harsachtige substantie die bijen verzamelen van boomknoppen en boomschors en verwerken met bijenwas en uitscheidingen van hun klieren. Bijen gebruiken propolis om kieren in de kast te dichten en het nest te beschermen. De samenstelling varieert sterk per geografische herkomst — Europese propolis bevat andere polyfenolen dan Braziliaanse of Nieuw-Zeelandse propolis.
In cosmetica wordt propolis of propolisextract gebruikt in crèmes, serums, mondverzorgingsproducten en lippenbalsems. Propolis is een NVWA-gevoelig ingrediënt: claims over therapeutische werking zijn niet toegestaan. Beschrijvingen mogen uitsluitend betrekking hebben op de samenstelling en het gebruik.
Meer over propolis lees je op de propolis-pagina.
Bijenpollen
Bijenpollen zijn stuifmeelkorrels die bijen verzamelen en met nectar en speeksel samenvoegen tot korrels. Bijenpollen bevatten eiwitten, aminozuren, vetzuren, vitamines en polyfenolen. In cosmetica worden bijenpollen of pollenextracten incidenteel gebruikt in maskers en crèmes, voornamelijk vanwege de polyfenolenfractie. De toepassing is minder gangbaar dan die van bijenwas of honing.
Mensen met een stuifmeelallergie dienen voorzichtig te zijn met producten die bijenpollen bevatten — niet vanwege een cosmetisch risico maar vanwege mogelijke allergische reacties op de polleneiwitten.
Koninginnengelei (Royal Jelly)
Koninginnengelei is een klierproduct dat werksterbijen aanmaken en uitsluitend voeden aan de koningin en jonge larven. De samenstelling bevat eiwitten (waaronder 10-HDA, een voor royal jelly specifiek vetzuur), suikers, vetzuren en sporen van vitamines. In cosmetica wordt koninginnengelei gebruikt in anti-agingcrèmes en serums. Koninginnengelei is een NVWA- en cosmetisch-regelgevingsgevoelig ingrediënt: claims over verjongingseffecten of hormoonwerking zijn niet toegestaan.
Meer over koninginnengelei lees je op de royal jelly-pagina.
Cosmetische regelgeving voor producten met bijenproducten
Alle cosmetische producten op de Europese markt vallen onder Verordening (EG) 1223/2009. De verantwoordelijke persoon (fabrikant of importeur) moet een productinformatiedossier bijhouden, een veiligheidsbeoordeling laten uitvoeren en het product registreren in het CPNP (Cosmetic Products Notification Portal).
Claims op cosmetische producten — op verpakking, in reclame, op websites — moeten voldoen aan de gemeenschappelijke criteria van Verordening (EU) 655/2013. Die criteria vereisen onder meer dat claims eerlijk, controleerbaar en niet misleidend zijn. Claims die therapeutische effecten suggereren (ziekte voorkomen of behandelen) vallen buiten cosmetische regelgeving en zijn uitsluitend toegestaan voor geneesmiddelen.
Veelgestelde vragen
Welk bijenproduct wordt het meest gebruikt in cosmetica?
Bijenwas is het meest toegepaste bijenproduct in cosmetica, gevolgd door honing en honingextracten. Bijenwas vervult een structurele rol in lippenbalsems, sticks en zalven. Propolis en koninginnengelei worden minder breed toegepast en zijn vaker te vinden in gespecialiseerde huid- en anti-agingproducten.
Zijn cosmetische producten met bijenproducten veilig voor mensen met een bijengifterallergie?
Een bijengifterallergie is een reactie op apitoxine — het gif dat bijen injecteren bij een steek. Honing, bijenwas, propolis en pollen bevatten geen bijengif. Wel kan propolis bij sommige mensen een contactallergie veroorzaken, onafhankelijk van bijengifterallergie. Bij twijfel is overleg met een dermatoloog of allergoloog aan te raden.
Hoe herken ik bijenproducten op een cosmetisch ingrediëntenlijst?
De INCI-namen zijn: bijenwas = Cera Alba (gebleekt) of Cera Flava (ongebleekt); honing = Mel; honingextract = Mel Extract; propolis = Propolis of Propolis Cera; bijenpollen = Cera Pollen; koninginnengelei = Royal Jelly. INCI-vermelding is verplicht op alle cosmetische producten in de EU.
Vallen verzorgingsproducten met bijenproducten onder dezelfde regelgeving als eetbare honing?
Nee. Eetbare honing valt onder de EU-honingrichtlijn (Richtlijn 2001/110/EG) en levensmiddelenwetgeving. Cosmetische producten vallen onder Verordening (EG) 1223/2009. De kwaliteitseisen, etiketteringsregels en claimbeperkingen zijn volledig anders. Een product dat als cosmeticum wordt verkocht mag niet ook als levensmiddel worden aangeprezen.
