Imkeren volgt het ritme van het jaar. In het voorjaar groeit het volk snel en moet de imker zwermneigingen in de gaten houden. In de zomer staat de kast op volle sterkte en worden honingoogsten gedaan. In de nazomer volgt de varroabehandeling en de wintervoorbereiding. In de winter is er weinig te doen maar wel te controleren. Dit artikel geeft een overzicht van de belangrijkste taken per seizoen.
Vroeg voorjaar (februari–maart): herstel en eerste inspectie
Het bijenvolk overwintert als een kluwenzich — een compacte groep bijen die door spiertrillingen warmte opwekt en langzaam door de honingvoorraad beweegt. Zodra de buitentemperatuur regelmatig boven de 10–12 °C komt, vliegen bijen uit voor reinigingsvluchten.
De eerste inspectie van het jaar vindt plaats bij circa 15 °C en geen wind. Aandachtspunten:
- Is er een leggende koningin? Zoek naar eieren en jonge larven.
- Zijn er voldoende voorraden? Een volk dat in het voorjaar tekortkomt sterft van honger ook bij warm weer. Voed zo nodig met suikerdeeg of suikersiroop.
- Hoe groot is het volk? Passen de bijen nog in de kast of is uitbreiding nodig?
- Zijn er tekenen van ziekte? Controleer het broed op afwijkingen.
Voorjaar (april–mei): groei en zwermpreventie
In het voorjaar groeit het volk explosief. De koningin legt maximaal en het aantal werksters neemt snel toe. Dit is de periode met het hoogste zwermrisico: wanneer het volk te vol wordt, maakt het koninginnencellen en bereidt een zwerm voor.
Zwermpreventie is de belangrijkste taak in dit seizoen:
- Geef het volk ruimte: voeg tijdig een extra bak of extra ramen toe.
- Inspecteer elke 7–8 dagen op koninginnencellen. Verwijder cellen op tijd of maak een kunstzwerm.
- Wissel oude raten uit: donkere, oude raten bevorderen ziekten en bieden minder broedruimte.
Benodigde uitrusting voor dit seizoen lees je in Benodigdheden voor de beginnende imker.
Vroege zomer (juni): eerste honingoogst
Bij een goede voorjaardracht — acacia, fruitbomen, linde — kan in juni de eerste honingoogst plaatsvinden. De imker controleert of de honingbak voldoende gedopte cellen heeft (minimaal twee derde) voordat hij oogst.
Na de oogst:
- Lege raten teruggeven aan het volk — bijen reinigen ze en vullen ze opnieuw.
- Controleer opnieuw de volksterkte en zwermneigingen.
- Begin met meten van de varroabesmetting.
Het oogstproces staat beschreven in Honingproductie: van nectar tot pot bij de imker.
Nazomer (augustus–september): varroabehandeling en wintervoorbereiding
Na de zomeroogst — doorgaans eind juli tot half augustus — begint de kritische periode voor varroabehandeling. De winterbijen die nu worden geboren moeten de winter overleven; een hoge varroabesmetting op dit moment verzwakt die winterbijen en kan het volk doen instorten.
Nazomertaken:
- Varroabehandeling: toepassen zodra de honing geoogst is en de honingbak is verwijderd. Gebruik oxaalzuur (verdampen met broed) of mierenzuur. Volg de doseringsaanwijzingen nauwkeurig.
- Wintervoeding: vul de honingvoorraden aan met suikersiroop (2:1 verhouding suiker:water) zodat het volk minimaal 15–20 kg wintervoorraden heeft. Voer voor eind september af — daarna is het te koud om siroop te verwerken.
- Muizenwering: place een muizenrooster voor de vliegopening. Muizen zoeken in de herfst warme plaatsen op en kunnen in een bijenkast nestelen.
Winter (oktober–januari): rust en monitoring
In de winter is het volk inactief. Inspecteer niet — verstoring van het winterkluwens kost het volk warmte en energie. Wel te doen:
- Controleer van buitenaf of de kast stevig staat en niet is omgewaaid.
- Check de vliegopening op verstoppingen (dode bijen, muizen).
- Voer de winterbehandeling met oxaalzuur uit in december of januari, wanneer het volk broedvrij is. Dit is het meest effectieve moment voor oxaalzuurbehandeling.
- Houd honingvoorraden in de gaten bij een zachte winter — bij warm winterweer vliegen bijen meer en verbruiken ze meer voorraden.
Meer over bijenvolkgezondheid en ziektepreventie lees je in Gezondheid van het bijenvolk: varroamijt, ziektes en preventie.
Veelgestelde vragen
Wanneer is het beste moment om honing te oogsten?
Na een goede dracht, wanneer minimaal twee derde van de cellen in de honingbak zijn verzegeld met was. In Nederland valt de eerste mogelijke oogst doorgaans in juni (na acacia- of fruitboomdracht) en een tweede oogst eind juli tot half augustus (na de zomerdracht). Oogst altijd vóór de varroabehandeling — behandelingsmiddelen mogen niet in contact komen met honing bestemd voor consumptie.
Hoe weet ik of mijn bijen voldoende wintervoorraden hebben?
Een volwassen bijenvolk heeft minimaal 15–20 kg voorraden nodig voor de winter. Til de kast op aan de achterkant — een zwaar gevoel is een goede indicatie van voldoende voorraden. Bij twijfel: open de kast kort en schat het aantal verzegelde honingramen. Is er te weinig, voed dan snel met dikke suikersiroop (2:1) voor het te koud wordt.
Mag ik in de winter mijn bijenkast openen?
Bij voorkeur niet. Verstoring van het winterkluwens kost het volk warmte en energie. Als je toch moet inspecteren — bijvoorbeeld bij vermoeden van muizenvraat of een ernstig probleem — doe dit dan snel en alleen bij temperaturen boven de 10 °C. De winterbehandeling met oxaalzuur via druppelen kan worden uitgevoerd zonder het kluwenzich te verstoren.
Hoe herken ik zwermneigingen bij mijn bijenvolk?
De meest betrouwbare indicator is de aanwezigheid van koninginnencellen — ronde, peervormige cellen die aan de onderkant of zijkanten van de raat hangen. Andere tekenen: het volk is erg vol, de vliegopening is druk bezet met bijen die naar buiten hangen (baardzich), en de imker ziet weinig vrije ragruimte meer in de broedkast. Inspecteer elke 7–8 dagen in het voorjaar om koninginnencellen tijdig te ontdekken.
